İran’da 28 Aralık’ta hayat pahalılığı ve ulusal para birimi riyaldeki rekor değer kaybı nedeniyle patlak veren protestolar, beşinci gününde şiddetini artırarak ülke geneline yayıldı. Başkent Tahran’da başlayan ve ilk etapta ekonomik taleplerle sınırlı kalan gösteriler, kısa sürede rejim karşıtı bir kimliğe büründü. Özellikle kırsal bölgelerde güvenlik güçleriyle yaşanan çatışmalarda can kaybı haberleri peş peşe gelirken, halkın öfkesi rejimin en önemli sembollerine yöneldi. Birçok kentte Dini Lider Ali Hamaney’in posterleri yırtılırken, 2020 yılında öldürülen Kasım Süleymani’nin heykellerinin ateşe verildiği görüntüler sosyal medyada geniş yankı buldu.
Çatışmalar Şiddetleniyor: Can Kayıpları ve Gözaltı Dalgası
Protestoların en kanlı sahneleri Loristan eyaletine bağlı Azna kentinde yaşandı. Fars Haber Ajansı’nın aktardığı bilgilere göre, bir polis karakoluna yönelik saldırı girişimi sırasında çıkan çatışmada 3 kişi hayatını kaybetti, 17 kişi ise yaralandı. Ülke genelinde doğrulanmış can kaybı sayısının en az 7’ye yükseldiği bildirilirken, yüzlerce kişinin gözaltına alındığı belirtiliyor. Lordegan ve Çehar Mahal Bahtiyari eyaletlerinde de kamu binaları ve bankalar göstericilerin hedefi olurken, güvenlik güçlerinin kalabalığı dağıtmak için gerçek mermi ve göz yaşartıcı gaz kullandığı rapor ediliyor. Bazı bölgelerde internete erişim kısıtlanırken, hükümetin protestoları “dış güçlerin bir oyunu” olarak niteleyen klasik söylemi de devam ediyor.
Riyalde Tarihi Çöküş: Dolar 1 Milyon 400 Bin Seviyesinde
Ekonomik veriler, sokağa taşan öfkenin nedenini çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor. İran riyali, karaborsada tarihinin en düşük seviyesine gerileyerek dolar karşısında yaklaşık 1 milyon 400 bin, euro karşısında ise 1 milyon 700 bin bandına oturdu. Bu kontrol edilemez düşüş, temel gıda maddelerinin fiyatlarını günlük, hatta saatlik olarak yukarı çekiyor. Tahran’daki Büyük Çarşı esnafı dahil olmak üzere ülke çapında yüzlerce işletme, fiyat belirleyemedikleri ve alım gücü kalmadığı gerekçesiyle kepenk kapattı. Uzmanlar, Merkez Bankası Başkanı Muhammed Reza Farzin’in istifa ettiği iddialarıyla birlikte piyasalardaki güven ortamının tamamen yok olduğunu vurguluyor.
Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’dan İtiraf Niteliğinde Açıklama
Tansiyonun düşürülmesi adına Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’dan dikkat çeken bir hamle geldi. Protestoların beşinci gününde konuşan Pezeşkiyan, halkın memnuniyetsizliğinin temelinde hükümetin başarısızlığının yattığını açıkça kabul etti. “Eğer insanlar memnun değilse, bu bizim hatamızdır. Suçu ABD’de veya başkalarında aramayın” diyen Pezeşkiyan, İçişleri Bakanlığı’na protestocularla diyalog kurulması talimatını verdiğini duyurdu. Ancak sokaktaki eylemciler için bu “diyalog” mesajları, derinleşen açlık ve rejim baskısı karşısında henüz karşılık bulmuş değil. Rejimin sert baskı politikasına mı yöneleceği yoksa ekonomik tavizler mi vereceği, önümüzdeki günlerde İran’ın geleceğini belirleyecek.
